5538 SAYILI KANUN ÇERÇEVESİNDE
GEÇMİŞE YÖNELİK HARCIRAH ÖDEMELERİ

 Engin BİTER
Devlet Bütçe Uzmanı

Bilindiği üzere, 10/2/1954 tarihli ve 6245 sayılı Harcırah Kanunu kapsamında bulunan kurum ve kuruluşlar ile özel hükümler gereğince bu Kanun kapsamı dışında kalan tüm kamu kurum ve kuruluşlarında; 12/12/2001 tarihli ve 4726 sayılı 2002 Mali Yılı Bütçe Kanununun 6 ncı maddesinin (g) fıkrası uyarınca 1/1/2002-31/12/2002 tarihleri arasında, 26/12/2002 tarihli ve 4776 sayılı Kanunun 7 nci maddesi uyarınca 4726 sayılı Kanunun 6 ncı maddesinin (g) fıkrasına binaen 1/1/2003-31/3/2003 tarihleri arasında, başka yere naklen ataması yapılanlardan harcırah talep etmediklerine ilişkin yazılı beyanda bulunanlara; 29/3/2003 tarihli ve 4833 sayılı 2003 Malî Yılı Bütçe Kanununun 51 inci maddesinin (f) fıkrası uyarınca, 1/4/2003-21/7/2003 tarihleri arasında, 31/7/2003 tarihli ve 4969 sayılı Kanunun 1 inci maddesinin (a) bendi ve 4/7/2001 tarihli ve 631 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 14/A maddesi uyarınca, 22/7/2003-26/4/2005 tarihleri arasında kendi yazılı talepleri üzerine naklen ataması yapılanlara ve 21/4/2005 tarihli ve 5335 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin (a) bendi uyarınca 6245 sayılı Kanun kapsamında bulunan kurum ve kuruluşlarda, zorunlu yer değiştirme, sınav, sağlık sebepleri ve eş durumu dışında kendi yazılı talepleri üzerine naklen ataması yapılanlara harcırah ödenmemiştir.

            Öte yandan, 6245 sayılı Kanununun sürekli görev yolluğu verilmesini gerektiren halleri belirten 10 uncu maddesinin birinci fıkrasının (1) numaralı bendi, 1/7/2006 tarihli ve 5538 sayılı Bütçe Kanunlarında Yer Alan Bazı Hükümlerin İlgili Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelere Eklenmesi ve Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile,

            “Yurt içinde veya yurt dışında görev yapmakta iken yurt içinde veya yurt dışındaki sürekli bir göreve naklen atanan ya da yabancı ülkelerdeki memuriyet merkezi değiştirilen memur ve hizmetlilere yeni görev yerlerine kadar;

            şeklinde değiştirilmiş ve 6245 sayılı Kanuna eklenen “Geçmişe yönelik harcırah ödenmesi” başlıklı geçici 5 inci maddede de;

            “Bu Kanun kapsamında bulunan kurum ve kuruluşlar ile özel hükümler gereğince bu Kanun kapsamı dışında kalan tüm kamu kurum ve kuruluşlarında;

            a) 12/12/2001 tarihli ve 4726 sayılı 2002 Malî Yılı Bütçe Kanununun 6 ncı maddesinin (g) fıkrası uyarınca 1/1/2002-31/12/2002 tarihleri arasında; 26/12/2002 tarihli ve 4776 sayılı Kanunun 7 nci maddesi uyarınca 4726 sayılı Kanunun 6 ncı maddesinin (g) fıkrasına binaen 1/1/2003-31/3/2003 tarihleri arasında, başka yere naklen ataması yapılanlardan harcırah talep etmediklerine ilişkin yazılı beyanda bulunanlardan,

            b) 29/3/2003 tarihli ve 4833 sayılı 2003 Malî Yılı Bütçe Kanununun 51 inci maddesinin (f) fıkrası uyarınca, 1/4/2003-21/7/2003 tarihleri arasında kendilerinin yazılı talebi üzerine naklen ataması yapılanlardan,

            c) 31/7/2003 tarihli ve 4969 sayılı Kanunun 1 inci maddesinin (a) bendi ve 4/7/2001 tarihli ve 631 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 14/A maddesi uyarınca, 22/7/2003-26/4/2005 tarihleri arasında kendi yazılı talepleri üzerine naklen ataması yapılanlardan,

            ç) 21/4/2005 tarihli ve 5335 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin (a) bendi uyarınca, kendi yazılı talepleri üzerine naklen ataması yapılanlardan,

            harcırah ödenmemiş olanlara, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 31/12/2006 tarihine kadar, en son görev yaptıkları yerdeki idareye kendilerinin veya ölümleri hâlinde kanunî mirasçılarının başvurmaları durumunda, başvuru tarihinden itibaren üç ay içinde bu Kanunun ilgili hükümleri uyarınca naklen atandıkları tarihte müstahak oldukları harcırah, ödendiği yılda yürürlükte olan kanunî faiz oranı uygulanmak suretiyle ödenir.

            …….”

            hükmüne yer verilmiştir.

            12/7/2006 tarihi itibariyle yürürlüğe giren bu hüküm çerçevesinde de 1/1/2002 ile 11/7/2006 tarihleri arasında naklen ataması yapılan ancak bütçe kanunları, 631 sayılı KHK veya 6245 sayılı Kanun hükümleri uyarınca harcırah alamamış olanlara geçmişe yönelik harcırah ödemeleri yapılmaya başlanmıştır.

Ancak, geçmişe yönelik harcırah ödemelerinde bazı hususlara dikkat edilmesi gerekmektedir. Bu bağlamda, tereddüt oluşturabileceği düşünülen hususların anılan geçici 5 inci madde çerçevesinde ve bazı başlıklar halinde değerlendirilmesinin yararlı olacağı düşünülmektedir.

            1) GEÇMİŞE YÖNELİK HARCIRAH ÖDEMESİNDEN GEÇİÇİ BEŞİNCİ MADDEDE TADAT EDİLEN MEVZUAT UYARINCA VE BELİRTİLEN TARİHLER ARASINDA HARCIRAH ALAMAYANLAR YARARLANABİLİR

            5538 sayılı Kanunla Harcırah Kanununa eklenen geçici 5 inci madde hükmüne göre, 1/1/2002 ile 11/7/2006 tarihleri arasında naklen ataması yapılanlardan harcırah alamamış olanlara, anılan hüküm çerçevesinde sürekli görev yolluğu ödenebilmesi, bunların sürekli görev yolluklarını, anılan maddede belirtilen tarihler arasında ve tadat edilen mevzuat gereğince;

            a) 1/1/2002-31/12/2002 tarihleri arasında 4726 sayılı 2002 Malî Yılı Bütçe Kanununun 6 ncı maddesinin (g) fıkrası uyarınca, 1/1/2003-31/3/2003 tarihleri arasında 4776 sayılı Kanunun 7 nci maddesi uyarınca, re’sen veya isteği üzerine başka yere naklen ataması yapılanlardan harcırah talep etmediklerine ilişkin yazılı beyanda bulunmaları,

            b) 1/4/2003-21/7/2003 tarihleri arasında 4833 sayılı 2003 Malî Yılı Bütçe Kanununun 51 inci maddesinin (f) fıkrası uyarınca, 22/7/2003-26/4/2005 tarihleri arasında 4969 sayılı Kanunun 1 inci maddesinin (a) bendi ve 631 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 14/A maddesi uyarınca, 27/4/2005-11/7/2006 tarihleri arasında ise 5335 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin (a) bendi uyarınca kendi yazılı talepleri üzerine naklen ataması yapılanlardan yazılı talepleri üzerine atanmaları,

            sebebiyle alamamaları halinde mümkün bulunmaktadır.

Bu itibarla, anılan geçici 5 inci maddede tadat edilen mevzuat haricinde, özel mevzuatı gereği harcırah alamayanlara, 5538 sayılı Kanun çerçevesinde harcırah ödenmesine imkan bulunmadığı değerlendirilmektedir.

Bu anlamda, örneğin Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası Anonim Şirketi, 15/11/2000 tarihli ve 4603 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası, Türkiye Halk Bankası Anonim Şirketi ve Türkiye Emlak Bankası Anonim Şirketi Hakkında Kanun’un 1 inci maddesinin beşinci fıkrası uyarınca 6245 sayılı Harcırah Kanunu’na tabi olmadığından ve Ziraat Bankasındaki harcırah ödemeleri Banka Yönetim Kurulunun 29/8/2001 tarihli kararı ile yürürlüğe giren “T.C. Ziraat Bankası A.Ş. Harcırah Yönetmeliği” ne göre yapıldığından, sözkonusu Yönetmelik uyarınca harcırah ödenmeyenlere 6245 sayılı Kanunun geçici 5 inci maddesi çerçevesinde geçmişe yönelik harcırahın ödenmemesi gerekir.

2) GEÇMİŞE YÖNELİK HARCIRAH ÖDEMESİNDEN YARARLANILABİLMESİ İÇİN 31/12/2006 TARİHİNE KADAR EN SON GÖREV YAPILAN KURUMA BAŞVURULMASI GEREKİR

Geçmişe yönelik harcırah ödemesinden yararlanılabilmesi için 31/12/2006 tarihine kadar, ilgililerin en son görev yaptıkları yerdeki idareye kendilerinin veya ölümleri halinde kanuni mirasçılarının başvurmaları gerekmektedir. Bu süre, hak düşürücü süre olduğundan ilgililerin en geç bu tarihe kadar başvuruda bulunmaları gerekir.

3) GEÇMİŞE YÖNELİK HARCIRAH HESAPLAMASINDA HARCIRAHA MÜSTEHAK OLUNAN TARİHTEKİ GÜNDELİKLER ESAS ALINIR

Geçmişe yönelik sürekli görev yolluğu, ilgililerin naklen atandıkları tarihte müstehak oldukları gündelikler üzerinden hesaplanır.

Örneğin, 9 uncu derecenin 2 nci kademesinde Muş’ta mühendis olarak görev yapmakta iken 21/9/2004 tarihinde Ankara’ya naklen ataması yapılan memura, 2004 Mali Yılı Bütçe Kanununa bağlı (H) işaretli cetvelde aylık/kadro derecesine göre belirlenen 13 YTL. tutarındaki gündelik üzerinden harcırah hesaplanmalıdır.

4) GEÇMİŞE YÖNELİK HARCIRAH ÖDEMELERİNDE İLGİLİLERİN BEYAN EDECEKLERİ YOL MASRAFLARININ ÖDENMESİ GEREKİR

Harcırah Kanununun 59 uncu maddesinin son fıkrasında, harcırah ödenmesi ve avansların mahsup işlemlerinde aksi sabit oluncaya kadar memurun beyanına itibar olunacağı hükme bağlanmıştır. Dolayısıyla, anılan Kanunda belirtilen esaslara uygun olması koşulu ile ilgililerin yolluk bildirimlerinde beyan edecekleri yol masraflarının, aksi sabit oluncaya kadar ödenmesi gerekir.

5) GEÇMİŞE YÖNELİK HARCIRAH HESAPLAMASINDA HARCIRAHIN ÖDENDİĞİ TARİHTE YÜRÜRLÜKTE BULUNAN KANUNİ FAİZ ORANI ESAS ALINIR

Geçici 5 inci maddeye göre, geçmişe yönelik harcırahın, tebliğ tarihi ile ödeme işleminin gerçekleştiği tarih arasındaki gün itibariyle ve harcırahın ödendiği tarihte yürürlükte bulunan kanuni faiz üzerinden ödenmesi gerekir.

Kanuni faiz oranları, 4/12/2006 tarihli ve 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanunda düzenlenmiştir. Sözkonusu Kanununun 1 inci maddesinde Borçlar Kanunu ve Türk Ticaret Kanununa göre faiz ödenmesi gereken hallerde, miktarı sözleşme ile tespit edilmemişse bu ödemenin yıllık yüzde oniki oranı üzerinden yapılacağı, Bakanlar Kurulunun, bu oranı aylık olarak belirlemeye, yüzde onuna kadar indirmeye veya bir katına kadar artırmaya yetkili olduğu hüküm altına alınmıştır. Bu hükme istinaden de 19/12/2005 tarihli ve 2005/9831 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla kanuni faiz oranının, 1/1/2006 tarihinden geçerli olmak üzere yıllık % 12’den % 9’a indirilmesi kararlaştırılmıştır.

Diğer taraftan, anılan Kanuna göre, başta 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu olmak üzere çeşitli mevzuat ve düzenlemeler gereğince uygulanacak kanuni faiz oranı, Maliye Bakanlığınca çıkarılan ve 15/4/2006 tarihli ve 26140 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2006-1 sayılı Parasal Sınırlar Hakkında Tebliğde 1/1/2006 tarihinden itibaren % 9 olarak tespit edilmiştir. Bu itibarla;

Örneğin, 21/9/2004 tarihinde Muş’tan Ankara’ya naklen atanan ve 2004 yılında müstehak olduğu gündelik üzerinden 1.000 YTL. tutarında sürekli görev yolluğu hesaplanan memura, 29/11/2006 tarihinde geçmişe yönelik harcırah ödenmesi halinde, bu kişiye 799 günlük ve 29/11/2006 tarihinde yürürlükte bulunan % 9 kanuni faiz üzerinden gecikme faizi hesaplanır.

Gecikme faizi=(1.000*0,09*799)/365

Gecikme faizi=197 YTL.

O halde, memura toplam 1.000+197=1.197 YTL. tutarında geçmişe yönelik harcırah ödenir.

            Son olarak şu hususu vurgulamak gerekir ki, 3095 sayılı Kanunun 3 üncü maddesi gereğince kanuni faiz hesaplanırken mürekkep faiz yürütülemez.

6) GEÇMİŞE YÖNELİK HARCIRAH ÖDEMELERİNDE NAKLEN ATAMALARIN İLGİLİLERE TEBLİĞ TARİHİNİN ESAS ALINMASI GEREKİR

Maliye Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında 178 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin anılan Bakanlığın görevlerini düzenleyen 10 uncu maddesinin (f) bendinde, kamu harcamalarında tasarruf sağlanması, tutarlı, dengeli ve etkili bir bütçe politikasının yürütülmesi amacıyla kamu istihdam politikasının ve giderlerle ilgili kanun, tüzük, kararname ve yönetmeliklerin uygulanmasını düzenlemenin, standartları tespit etmek ve sınırlamalar koymanın; bu hususlarda tüm kamu kurum ve kuruluşları için uyulması zorunlu düzenlemeleri yapmanın ve tedbirler almanın; aynı maddenin (i) bendinde de, yürürlükte bulunan mevzuatın mali hükümlerinin uygulanmasını yönlendirmenin, bu konuda ortaya çıkacak her türlü meseleyi çözmenin, tereddütleri gidermeyi sağlamanın Maliye Bakanlığının temel görevleri arasında sayıldığı görülmektedir.

Maliye Bakanlığı tarafından, sözkonusu Kararnameye dayanılarak hazırlanan ve 7/1/2006 tarihli ve 26046 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 38 Seri No’lu Harcırah Kanunu Genel Tebliğinin 4 üncü maddesinde de, harcıraha ilişkin işlemlerde tebliğ tarihinin esas alınacağı belirtilmiştir.

Bu itibarla, 6245 sayılı Kanunun geçici 5 inci maddesi çerçevesinde ödenecek sürekli görev yolluklarında da, naklen atanma tarihi ve tahakkuk ettirilecek faizin başlangıç tarihi olarak atamaların ilgililere tebliğ tarihinin esas alınması gerektiği düşünülmektedir.

7) GEÇMİŞE YÖNELİK HARCIRAHIN EN SON GÖREV YAPILAN KURUMCA VE BAŞVURU TARİHİNDEN İTİBAREN ÜÇ AY İÇERİSİNDE ÖDENMESİ GEREKİR

Geçici 5 inci maddede, 1/1/2002 ile 11/7/2006 tarihleri arasında naklen ataması yapılanlardan bütçe kanunları, 631 sayılı KHK veya 6245 sayılı Kanun hükümleri uyarınca harcırah alamamış olanların veya bunların kanuni mirasçılarının en son görev yapılan idareye başvurmaları gerektiği düzenlenmişken, bu kişilere hangi kurumca ödeme yapılacağı hususunda açık bir hükme yer verilmemiştir. Bununla birlikte, bu konuda Maliye Bakanlığının görüşü, geçmişe yönelik harcırah ödemelerinin en son görev yapılan kurumca yapılması yönündedir.

            Bu itibarla, geçmişe yönelik harcırahın, en son görev yapılan kurumca ve üç ay içerisinde ödenmesi gerekir. Ancak, bu üç aylık ödeme süresinin hak düşürücü süre olmadığı ve bu sürelerin geçirilmesi halinde de ilgililere müstahak oldukları harcırahın ödenmesi gerektiği düşünülmektedir.

8) DAVASI DEVAM EDENLERE DE GEÇMİŞE YÖNELİK HARCIRAHIN ÖDENMESİ GEREKİR

            6245 sayılı Kanunun geçici 5 inci maddesinde, anılan maddede belirtilen tarihler arasında ve tadat edilen mevzuat gereğince naklen ataması yapılmış ve harcırah alamamış olanlardan harcırahlarının ödenmesine yönelik idari yargıda dava açmış ve davası devam edenlere ilişkin olarak herhangi bir hükme yer verilmediğinden, sözkonusu kişilere de geçici 5 inci madde çerçevesinde geçmişe yönelik harcırahın ödenmesi gerekir.

            9) 5018 SAYILI KANUN KAPSAMINDAKİ İDARELERDE GEÇMİŞE YÖNELİK HARCIRAH ÖDEMELERİNDE ÖDENEK ÜSTÜ HARCAMA YAPILAMAZ

            10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 32 nci maddesine göre; bütçelerden harcama yapılabilmesi, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle mümkündür. Harcama yetkisinin sınırı ise aynı Kanunun 31 inci maddesinin son fıkrasında, “Harcama yetkilileri bütçede öngörülen ödenekleri kadar, ödenek gönderme belgesiyle kendisine ödenek verilen harcama yetkilileri ise tahsis edilen ödenek tutarında harcama yapabilir.” şeklinde hükme bağlanmıştır.

         Anılan Kanunun ödenek üstü harcamayı düzenleyen 70 inci maddesinde de, kamu zararı oluşturmamakla birlikte bütçelere, ayrıntılı harcama programlarına, serbest bırakma oranlarına aykırı olarak veya ödenek gönderme belgelerindeki ödenek miktarını aşan harcama talimatı veren harcama yetkililerine, her türlü aylık, ödenek, zam ve tazminat dahil yapılan bir aylık net ödemeler toplamının iki katı tutarına kadar para cezası verileceği düzenlenmiştir.

            Görüldüğü üzere, 5018 sayılı Kanuna göre ödenek üstü harcama yapılmasına imkan bulunmamaktadır.

            Bununla birlikte, 27/12/2005 tarihli ve 5437 sayılı 2006 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanununa bağlı (E) işaretli cetvelin 48 inci fıkrasında, genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri ile özel bütçeli idarelerin bütçelerinin, “Beyiye Aidatları” ile “Mahkeme Harç ve Giderleri” ekonomik kodlarından yapılması gereken giderlerin, ödeme emri aranmaksızın muhasebe yetkilileri tarafından ödeneceği ve gerekli ödeneğin ilgili kurum tarafından Maliye Bakanlığı bütçesinin “Özellikli Giderleri Karşılama Ödeneği” tertibinden talep edileceği hükme bağlandığından, sözkonusu iki hususta anılan fıkra çerçevesinde ödenek üstü harcama yapılmasının mümkün bulunduğu düşünülmektedir.

            Ancak, yukarıdaki hükümler uyarınca harcırah ödemelerinde ödenek üstü harcama yapılmasına imkan bulunmadığından geçmişe yönelik harcırah ödemelerinde 5018 sayılı Kanun kapsamındaki idarelerde ödenek üstü harcama yapılmasının mümkün bulunmadığı değerlendirilmektedir.

            10) İLK DEFA VEYA YENİDEN ATAMASI YAPILANLARA GEÇMİŞE YÖNELİK HARCIRAH ÖDENMEMESİ GEREKİR

4726 sayılı 2002 Mali Yılı Bütçe Kanununun 6 ncı maddesinin (g) fıkrasında ve 4833 sayılı 2003 Mali Yılı Bütçe Kanununun 51 inci maddesinin (f) fıkrasında, 6245 sayılı Harcırah Kanunu kapsamında bulunan kurum ve kuruluşlar ile özel hükümler gereğince anılan Kanun kapsamı dışında yer alan tüm kamu kurum ve kuruluşlarında ilk defa ve yeniden ataması yapılanlara harcırah ödenemeyeceği hükme bağlanmıştı.

Ancak, Anayasa Mahkemesince, anılan 6 ncı maddenin (g) bendinde yer alan harcırah ödemelerine ilişkin hükümler, 28/3/2003 tarihli ve 25062 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 22/10/2002 tarihli ve Esas No: 2002/138, Karar No: 2002/96 sayılı kararla iptal edilmişti; 51 inci maddenin (f) bendinde yer alan hükümlerin ise 22/7/2003 tarihli ve 25176 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 17/7/2003 tarihli ve Esas No:2003/41, Karar No: 2003/8 sayılı kararla yürürlüğü durdurulmuştu.

            Bununla birlikte, Anayasa’nın 153 üncü maddesinde, Anayasa Mahkemesi Kararlarının Resmi Gazetede hemen yayımlanacağı ve bu Kararların yasama, yürütme, yargı organları, idari makamlar ile gerçek ve tüzel kişileri bağlayacağı ve iptal kararlarının geriye yürümeyeceği hüküm altına alındığından, ayrıca yürütmenin durdurulması kararları da iptal kararı niteliğinde olduğundan, Anayasa Mahkemesinin sözkonusu iptal ve yürütmeyi durdurma kararlarının geriye yürümesine hukuken imkan bulunmadığı düşünülmektedir.

            Bu itibarla, sözkonusu iptal ve yürütmeyi durdurma kararlarına istinaden anılan fıkraların yürürlükte bulunduğu 1/1/2002-22/7/2003 tarihleri arasında ilk defa veya yeniden ataması yapılanlara harcırah ödenmesine imkan bulunmadığı değerlendirilmektedir.

Diğer taraftan, 4969 sayılı Kanunun 22/7/2003 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlüğe giren 1 inci maddesinin (a) bendiyle 6245 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinin (1) numaralı bendinde yer alan “yeniden veya” ibaresi madde metninden çıkarılmış, anılan 1 inci maddenin (c) bendiyle de 6245 sayılı Kanunun 9 uncu maddesinin ilk defa bir memuriyete atananlara harcırah verilmesini düzenleyen (a) bendi yürürlükten kaldırılmıştır.

Benzer şekilde, 4969 sayılı Kanunun 3 üncü maddesi ile 631 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye eklenen 14/A maddesinde de, 6245 sayılı Harcırah Kanunu kapsamı dışında yer alan kamu kurum ve kuruluşlarında istihdam edilme şekline bakılmaksızın; ilk defa veya yeniden göreve alınanlar ile bunların aile fertlerine ilk defa veya yeniden göreve alınma nedenlerine bağlı olarak harcırah ödenmeyeceği ve bu amaçla başka bir adla ödeme yapılmayacağı hükme bağlanmıştır.

Görüldüğü üzere, 1/1/2002 tarihinden itibaren 6245 sayılı Kanun kapsamında bulunan kurum ve kuruluşlar ile özel hükümler gereğince anılan Kanun kapsamı dışında yer alan tüm kamu kurum ve kuruluşlarında ilk defa veya yeniden ataması yapılanlar ile bunların aile fertlerine sözkonusu atamalara bağlı olarak sürekli görev harcırahı ödenmemektedir.

Öte yandan, 6245 sayılı Kanunun geçici 5 inci maddesinde de ilk defa veya yeniden ataması yapılanlar ile bunların aile fertlerine geçmişe yönelik harcırah ödenmesine dair bir hükme yer verilmemektedir.

Bu itibarla, anılan geçici 5 inci madde çerçevesinde ilk defa veya yeniden ataması yapılanlar ile bunların aile fertlerine sözkonusu atamalara bağlı olarak geçmişe yönelik harcırah ödenmesine imkan bulunmadığı düşünülmektedir.

11) KARŞILIKLI OLARAK YER DEĞİŞTİRENLERE (BECAYİŞ) GEÇMİŞE YÖNELİK HARCIRAH ÖDENİR Mİ?

            4969 sayılı Kanunun 1 inci maddesinin (a) bendiyle 6245 sayılı Harcırah Kanununun 10 uncu maddesinin birinci fıkrasının (1) numaralı bendi,

            “Kendi yazılı talepleri üzerine gönderilenler hariç olmak üzere; yurt içinde veya dışındaki daimî bir vazifeye naklen tâyin olunanlarla yabancı memleketlerdeki memuriyet merkezi tebdil olunan veyahut bu yerlerden yurt içinde diğer bir daimî vazifeye tâyin edilen memur ve hizmetlilere yeni vazife mahallerine kadar;”

            şeklinde değiştirildiğinden, anılan bendin yürürlükte bulunduğu dönem içerisinde (22/7/2003-26/4/2005) naklen ataması yapılanlardan yazılı talebi üzerine atananlara harcırah ödenmesine imkan bulunmamaktaydı.

            Daha sonra çıkartılan 5335 Sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin (a) bendiyle 6245 sayılı Harcırah Kanununun 4969 sayılı Kanunla değişik anılan fıkradaki “Kendi yazılı talepleri üzerine gönderilenler hariç olmak üzere;” ibaresi, “Zorunlu yer değiştirme, sınav, sağlık sebepleri ve eş durumu (bu madde uyarınca sürekli görev yolluğu almaya hak kazananların eşlerinin atamaları) dışında kendi yazılı talepleri üzerine gönderilenler hariç olmak üzere;” şeklinde değiştirildiğinden, 27/4/2005 tarihinden itibaren de zorunlu yer değiştirme, sınav, sağlık sebepleri ve eş durumu dışında ilgililerin yazılı talepleri üzerine yapılan atamalar için harcırah ödenmesine imkan bulunmamaktaydı.

            Dolayısıyla, yukarıda belirtilen hükümlerin yürürlükte bulunduğu dönem içerisinde 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 73 üncü maddesine göre karşılıklı olarak yer değiştirenlere de harcırah ödenmemekteydi.

            Ancak, 5538 sayılı Kanunun 3 üncü maddesiyle Harcırah Kanununa eklenen geçici 5 inci madde ile, yukarıda yer alan hükümler uyarınca naklen ataması yapılanlardan harcırah alamamış olanlara, anılan geçici maddedeki hüküm çerçevesinde geçmişe yönelik olarak harcırah ödenmesi imkanı getirildiğinden, gerek 4969 sayılı Kanunla değişik gerek 5335 sayılı Kanunla değişik anılan (1) numaralı bendin yürürlükte bulunduğu dönem içerisinde karşılıklı olarak yer değiştirip harcırah alamamış olanlara geçmişe yönelik sürekli görev yolluğunun ödenmesi gerekmektedir.

            Bununla birlikte, 4969 sayılı Kanunun 1 inci maddesinin (c) bendiyle 6245 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin ikinci fıkrasındaki, becayiş olunanlara harcırah verilmeyeceğine ilişkin hüküm yürürlükten kaldırılmadan önce, karşılıklı olarak yer değiştirenlere 6245 sayılı Kanuna göre harcırah ödenmesine imkan bulunmadığından 4969 sayılı Kanunun yürürlük tarihi olan 22/7/2003 tarihinden önce karşılıklı olarak yer değiştirenlere anılan geçici 5 inci madde çerçevesinde geçmişe yönelik harcırah ödenmesine imkan bulunmadığı düşünülmektedir.

            Diğer taraftan, 5538 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin (a) fıkrasıyla Harcırah Kanununun 10 uncu maddesinin birinci fıkrasının (1) numaralı bendi,

            "Yurt içinde veya yurt dışında görev yapmakta iken yurt içinde veya yurt dışındaki sürekli bir göreve naklen atanan ya da yabancı ülkelerdeki memuriyet merkezi değiştirilen memur ve hizmetlilere yeni görev yerlerine kadar;"

şeklinde değiştirildiğinden, sözkonusu değişikliğin yürürlüğe girdiği 12/7/2006 tarihinden itibaren yapılacak karşılıklı olarak yer değiştirmelerde ise harcırah ödenmesi gerektiği değerlendirilmektedir.

            Yapılan açıklamalar çerçevesinde özetle;

            gerektiği düşünülmektedir.

           
            12) ÖZELLEŞTİRME KANUNU KAPSAMINDA KAMU KURUM VE KURULUŞLARINA NAKLEDİLEN PERSONELE GEÇMİŞE YÖNELİK HARCIRAH ÖDENİR Mİ?

            24/11/1994 tarihli ve 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanunun 22 nci maddesinde, özelleştirme kapsamında bulunan kuruluşlardan diğer kamu kurum ve kuruluşlarına nakledilecek personelle ilgili bilgilerin Devlet Personel Başkanlığına gönderileceği, bu Başkanlığın teklifi üzerine ilgili personelin kamu kurum ve kuruluşlarında durumlarına uygun kadrolara atanacağı hükme bağlandığından, anılan maddeye istinaden görev yaptıkları kuruluşlardan diğer kuruluşlara nakledilen personelin atama işleminin re’sen yapılmış naklen atama olarak değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu nedenle, anılan personele, resen atandıkları tarihte yürürlükte bulunan mevzuat hükümleri uyarınca harcırah ödenmesine engel bir hükmün bulunmaması sebebiyle (zamanaşımı sürelerinin geçirilmemesi kaydıyla) sürekli görev yolluklarının ödenmesi mümkün bulunmaktadır.

            Ancak, 4046 sayılı Kanunun anılan 22 nci maddesi kapsamında diğer kamu kurum ve kuruluşlarına nakledilen personele 5538 sayılı Kanun çerçevesinde geçmişe yönelik harcırah ödenmesine imkan bulunmamaktadır.

13) SÖZLEŞMELİ VE GEÇİCİ PERSONELE GEÇMİŞE YÖNELİK HARCIRAH ÖDENİR Mİ?

6245 sayılı Harcırah Kanununun 3 üncü maddesinin (c) bendinde, memur, personel kanunları hükümlerine göre aylık alan kimseler (yardımcı hizmetler sınıfına dahil personel hariç); (d) bendinde de, hizmetli, personel kanunlarına göre yardımcı hizmetler sınıfına dahil personel, kurumlarda yalnız ödenek mukabili çalışanlarla kurumlarda çalıştırılan tarım ve orman işçileri ve iş kanunlarına göre işçi sayılan kimseler olarak tanımlanmıştır.

Diğer taraftan, anılan Kanunun 10 uncu maddesinin (1) numaralı bendinde, yurt içinde veya dışındaki daimi bir vazifeye naklen atanan memur ve hizmetlilere yol gideri, gündelik, aile gideri ve yer değiştirme giderinin birlikte verileceği hükme bağlanmış; aynı Kanunun 8 inci maddesinde de, memur veya hizmetli olmadıkları halde bu Kanuna tabi Kurumlarca geçici bir görev ile görevlendirilenlere hangi esas ve şartlara göre yol masrafı ve gündelik verileceği açıklanmış ve sözleşmeli olarak çalıştırılıp da sözleşmelerinde verilecek harcırah belirtilmiş olan kimseler hakkında bu madde hükmünün uygulanmayacağı belirtilmiştir.

Görüldüğü üzere, 6245 sayılı Kanunda sözleşmeli personele ödenecek geçici görev yolluğunun ödeme esas ve usulleri belirlenmiş, ancak bu personele sürekli görev yolluğu ödenmesini düzenleyen bir hükme yer verilmemiştir.

Bu itibarla, sözleşmeli personele, sürekli görev yolluğu ödenmesine imkan bulunmadığı değerlendirilmektedir. Ancak, özel mevzuatında ayrı bir hüküm bulunması halinde sözleşmeli personele sürekli görev yolluğunun ödenmesi gerekir.

Bu anlamda, sözleşmeli personele sürekli görev yolluğu dolayısıyla da geçmişe yönelik harcırah ödemesi yapılıp yapılmayacağını tespit edebilmek için, bu personelin özel mevzuatının incelenmesi gerekmektedir.

Makalenin kapsamı açısından tüm sözleşmeli personel mevzuatının bu çerçevede değerlendirilmesine imkan bulunmamakla birlikte belli başlı bazı mevzuatın incelenmesinin faydalı olacağı düşünülmektedir.

            A) 657 SAYILI DEVLET MEMURLARI KANUNUNUN 4/B VE 4/C MADDELERİNE GÖRE İSTİHDAM EDİLEN SÖZLEŞMELİ VE GEÇİCİ PERSONEL

            657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “İstihdam Şekilleri” başlıklı 4 üncü maddesinin (B) bendinde sözleşmeli personel; “Kalkınma planı, yıllık program ve iş programlarında yer alan önemli projelerin hazırlanması, gerçekleştirilmesi, işletilmesi ve işlerliği için şart olan, zaruri ve istisnai hallere münhasır olmak üzere özel bir meslek bilgisine ve ihtisasına ihtiyaç gösteren geçici işlerde, kurumun teklifi üzerine Devlet Personel Başkanlığı ve Maliye Bakanlığının görüşleri alınarak Bakanlar Kurulunca geçici olarak sözleşme ile çalıştırılmasına karar verilen ve işçi sayılmayan kamu hizmeti görevlileridir.” şeklinde; (C) bendinde de geçici personel; “Bir yıldan az süreli veya mevsimlik hizmet olduğuna Devlet Personel Başkanlığının ve Maliye Bakanlığının görüşlerine dayanılarak Bakanlar Kurulunca karar verilen görevlerde ve belirtilen ücret ve adet sınırları içinde sözleşme ile çalıştırılan ve işçi sayılmayan kimselerdir.”şeklinde tanımlanmıştır.

            Görüldüğü üzere, zaruri ve istisnai hallerde, özel bir meslek bilgisine ve ihtisasına ihtiyaç gösteren geçici işlerde görevlendirilen sözleşmeli personel ile bir yıldan az süreli veya mevsimlik işlerde görevlendirilen geçici personelin 6245 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinde belirtilen sürekli bir göreve naklen atanmalarına imkan bulunmamaktadır.

            Bu itibarla, 657 sayılı Kanunun 4 üncü maddesine göre istihdam edilen sözleşmeli ve geçici personele sürekli görev yolluğu ödenmesine imkan bulunmadığı düşünülmektedir.

Sürekli görev yolluğuna hak kazanamayanlara 6245 sayılı Kanunun geçici 5 inci maddesi çerçevesinde geçmişe yönelik harcırah ödenmeyeceği ise aşikardır.

B) 399 SAYILI KANUN HÜKMÜNDE KARARNAME KAPSAMINDA İSTİHDAM EDİLEN SÖZLEŞMELİ PERSONEL

22/1/1990 tarihli ve 399 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Personel Rejiminin Düzenlenmesi ve 233 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Bazı Maddelerinin Yürürlükten Kaldırılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin “Görev ve Yer Değişikliği” başlıklı 9 uncu maddesinde, sözleşme süresi içerisinde gelişen hizmet şartlarına göre sözleşmeli personelin görev veya görev yerinin değiştirilebileceği; görev veya görev yeri değişikliklerinde yeni görev yerine hareket ve işe başlama süresinin, aynı yerde göreve başlayacaklar için tebliği izleyen gün, başka yerdeki göreve başlayacaklar için ise 15 gün olacağı hükme bağlanmıştır.

Anılan Kararnamenin “Harcırah” başlığını taşıyan 31 inci maddesinde de;

“Yurt içinde ve yurt dışında geçici olarak görevlendirilecek sözleşmeli personele gündelik ve yol gideri ödenir. Ödenecek gündelik miktarı 6245 sayılı Harcırah Kanunu uyarınca en yüksek Devlet memuru için belirlenen gündeliği geçmemek üzere ilgililerin görev ve unvanları dikkate alınarak teşebbüs veya bağlı ortaklık yönetim kurullarınca tespit edilir.

İlk defa sözleşmeli statüde işe başlayan personele ikamet mahalli ile görev mahalli arasında kendisi ve aile efradına harcırah ödenmez.

Yukarıda belirtilmeyen hususlarda 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine göre işlem yapılır.”

denilmek suretiyle, sözleşmeli personele ödenecek harcırahın miktarı ve esasları belirlenmiştir.

Diğer taraftan, 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararname Hükümlerine Göre Yapılacak Sözleşmelerde Yer Alacak Hususların Tespiti Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre düzenlenen Tip Sözleşmenin 2 nci maddesinde, ilgililerin geçici olarak yurtiçinde veya yurtdışında görevlendirilmeleri halinde 6245 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde atandığı kadro unvan ve derecesine göre bütçe kanunlarında öngörülen miktarlar üzerinden harcırah ödeneceği; 5 inci maddesinde de, ilgililere sözleşme ücreti dışında 6245 sayılı Kanun hükümlerine göre harcırah ödeneceği belirtilmiştir.

Yukarıdaki hükümlere göre, anılan KHK kapsamında istihdam edilen sözleşmeli personele, Harcırah Kanununun 10 uncu maddesine göre sürekli görev yolluğunun ödenmesi gerekmektedir.

Bu itibarla, 399 sayılı KHK kapsamında istihdam edilen sözleşmeli personele, 6245 sayılı Kanunun geçici 5 inci maddesi çerçevesinde geçmişe yönelik harcırahın da ödenmesi gerektiği düşünülmektedir.

Ancak, hemen belirtelim ki yukarıdaki açıklamalarımız 399 sayılı KHK kapsamındaki kurumların kendi birimleri arasındaki sözleşmeli personel yer değiştirmelerine ilişkindir.

Aksi halde, anılan KHK kapsamındaki bir kurumdan aynı KHK kapsamındaki başka bir kuruma geçişleri naklen atama olarak değerlendirmeye imkan bulunmadığından, açıktan atama olarak değerlendirilmesi gereken bu atamalar için sürekli görev yolluğu ödenemeyeceği gibi geçmişe yönelik harcırah ödenmesine de imkan bulunmamaktadır.

Ancak, burada Türkiye Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi Genel Müdürlüğüne (TEDAŞ) ilişkin özel bir duruma değinmek gerekir.

Bilindiği üzere, TEDAŞ Genel Müdürlüğü 4046 sayılı Kanun kapsamında özelleştirmeye hazırlanırken bazı illerdeki Dağıtım Müesseseleri birleştirilerek TEDAŞ’ın bağlı ortaklığı, bazıları da şirket haline getirilmiştir. Ancak, gerek Kamu İktisadi Teşebbüsleri ve Bağlı Ortaklıkların Genel Yatırım ve Finansman Programı ile ilgili Bakanlar Kurulu Kararının istihdama ilişkin bölümünde “Teşebbüs ve bağlı ortaklıkların özel güvenlik personeli dahil eleman ihtiyacı, öncelikle ana kuruluş veya bağlı ortaklık içindeki birimlerin elemanlarının statüsü değiştirilmeksizin nakli suretiyle karşılanacaktır.” denilmek suretiyle TEDAŞ ile bağlı ortaklıkları ve şirketleri arasındaki ilişki türünün ana kuruluş ve bağlı ortaklık şeklinde tanımlanması, gerek bu ortaklık ve şirketlerin her türlü yönetiminin, personel hareketlerinin ve diğer bütün işlemlerinin TEDAŞ Genel Müdürlüğü tarafından yapılması, ana kuruluş olan TEDAŞ Genel Müdürlüğü ile bağlı ortaklıkları ve şirketlerinin ayrı Kamu İktisadi Teşebbüsleri olarak değerlendirilmemesini gerektirmektedir.

Dolayısıyla, TEDAŞ Genel Müdürlüğü ile bağlı ortaklıkları ve şirketleri arasında sözleşme feshi olmaksızın ve TEDAŞ Genel Müdürlüğünce resen yapılan sözleşmeli personel atamalarında sürekli görev yolluğu ve geçici 5 inci madde çerçevesinde geçmişe yönelik harcırahın ödenmesi gerektiği değerlendirilmektedir.

C) 4924 SAYILI KANUNA GÖRE İSTİHDAM EDİLEN SÖZLEŞMELİ PERSONEL

10/7/2003 tarihli ve 4924 sayılı Eleman Temininde Güçlük Çekilen Yerlerde Sözleşmeli Sağlık Personeli Çalıştırılması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 9 uncu maddesinde, anılan Kanun kapsamında istihdam edilen sözleşmeli personelin, emsali Devlet memuru dikkate alınarak 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerinden yararlandırılacağı açıkça hükme bağlandığından, sözkonusu personele 4924 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde yapılan naklen atamalarında sürekli görev yolluğunun ödenmesi gerektiği değerlendirilmektedir.

Öte yandan, 4969 sayılı Kanunun 1 inci maddesinin (a) bendiyle 6245 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinin (1) numaralı bendinde yer alan “yeniden veya” ibaresi madde metninden çıkarıldığından, anılan 1 inci maddenin (c) bendiyle de 6245 sayılı Kanunun 9 uncu maddesinin ilk defa bir memuriyete atananlara harcırah verilmesini düzenleyen (a) bendi yürürlükten kaldırıldığından, Harcırah Kanunu kapsamında bulunan kurum ve kuruluşlarda, ilk defa veya yeniden ataması yapılanlar ile bunların aile fertlerine sözkonusu atamalara bağlı olarak sürekli görev yolluğu ödenmemektedir.

Bu itibarla, 4924 sayılı Kanun uyarınca ihdas edilen sözleşmeli personel pozisyon unvanlarına, anılan Kanun hükümleri çerçevesinde ilk defa veya yeniden ataması yapılanlara da sürekli görev yolluğu ödenmemesi gerekir.

Diğer taraftan, 4924 sayılı Kanunun 9 uncu maddesinin üçüncü fıkrasında, Devlet memuru olarak çalışmaktayken anılan Kanun çerçevesinde sözleşmeli personel statüsüne geçenlerin, sözleşmelerinin bitiminde istekleri halinde 657 sayılı Kanunun ilgili hükümlerine göre söz konusu statüye geçerken çalıştığı il emrindeki Bakanlığa ait boş Devlet memurluğu kadrolarına naklen atanacakları, ancak, durumlarına uygun kadronun bulunmaması ve ilgilinin talebi halinde Bakanlığın uygun göreceği il emrindeki Bakanlığa ait boş Devlet memurluğu kadrolarına naklen atanacakları hükme bağlandığından, Devlet memuru olarak çalışmaktayken 4924 sayılı Kanun çerçevesinde sözleşmeli personel statüsüne geçenlerin sözleşmelerinin bitiminde istekleri halinde Devlet memurluğu kadrolarına naklen atanmaları halinde bunlara sürekli görev yolluğu ödenmesi gerekir.

Sonuç itibariyle, 4924 sayılı Kanuna göre istihdam edilen sözleşmeli personele, anılan Kanun hükümleri çerçevesinde yapılan naklen atamaları ile sözleşmelerinin bitiminde Devlet memurluğu kadrolarına yapılan atamalarında 6245 sayılı Kanunun geçici 5 inci maddesi çerçevesinde geçmişe yönelik harcırahın ödenmesi gerektiği düşünülmektedir.

            D) ÖZELLEŞTİRME UYGULAMALARI SONUCUNDA İŞSİZ KALAN İŞÇİLERDEN DİĞER KAMU KURUM VE KURULUŞLARINDA GEÇİCİ PERSONEL STATÜSÜNDE İSTİHDAM EDİLENLER

            657 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin (C) bendi kapsamında ve 3/5/2004 tarihli ve 2004/7898 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan “Özelleştirme Uygulamaları Sonucunda İşsiz Kalan ve Bilahare İşsiz Kalacak Olan İşçilerin Diğer Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Geçici Personel Statüsünde İstihdam Edilmelerine İlişkin Esaslar” çerçevesinde istihdam edilen sözkonusu personel, özelleştirme sonucunda çalıştıkları kuruluşlarla ilişiği kesilmek suretiyle işsiz kalan kişilerdir. Dolayısıyla daha önce çalıştıkları kuruluşlarla ilişiği kesilmiş olan personelin anılan Kararname çerçevesinde istihdam edilmelerinin naklen atama olarak değerlendirilmesine imkan bulunmadığı düşünülmektedir.

            Esas itibariyle, 657 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin (C) bendine göre istihdam edilen personele yapılacak ödemeler, anılan maddeye dayanılarak çıkarılan Bakanlar Kurulu kararlarında yer almaktadır. Nitekim, 3/5/2004 tarihli ve 2004/7898 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki Esasların 3 üncü maddesinin son fıkrasında;
           
            “Bu kapsamda istihdam edilecek personele verilecek harcırah ve yapılacak aynî ödemeler ile suç ve disipline ilişkin yaptırımlar, çalışma saat ve süreleri, sosyal güvenlik yönünden tabi olunacak mevzuat, izin hakları ve buna benzer diğer hususlar her kurum için çıkarılacak Bakanlar Kurulu kararında belirtilir.”

            denilmekte, 14/2/2005 tarihli ve 2005/8502 sayılı, 12/12/2005 tarihli ve 2005/9815, 29/12/2005 tarihli ve 2005/9862 sayılı Bakanlar Kurulu Kararları eki Kararların 3 üncü maddelerinde ise;

            “….Geçici personelden, bu Kararda belirtilen görevleri yapmak üzere, görevli oldukları memuriyet mahalli dışında görev yapacaklara 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine göre harcırah ödenir.”

            hükmü yer almaktadır.

            Yukarda yer alan hükümlerin incelenmesinden, bu kapsamda istihdam edilen personele sürekli görev yolluğu ödeneceğine dair belirleme yapılmadığı görülmektedir. Ayrıca, 2005/8502, 2005/9815 ve 2005/9862 sayılı Bakanlar Kurulu Kararları eki Kararların 3 üncü maddelerinde yer alan sözkonusu hükmün ise atama işlemi yapılıp göreve başlayan kişilerin memuriyet mahalli dışında görevlendirilmeleri halinde geçici görev yolluklarının ödenmesine yönelik olduğu değerlendirilmektedir.

            Bu itibarla, 3/5/2004 tarihli ve 2004/7898 sayılı Bakanlar Kurulu Kararına paralel olarak çıkarılan sözkonusu Bakanlar Kurulu Kararları Eki Kararlar uyarınca bir yıldan az süreli istihdam edilerek Geçici Personel Hizmet Sözleşmesi ile kamu kurum ve kuruluşlarındaki geçici mahiyetteki işleri yürütmek üzere görevlendirilen personelin işe başlama şeklinin ilk atama olarak değerlendirilmesi gerekmekte olup, bu kapsamda sözkonusu personele sürekli görev yolluğu ve 6245 sayılı Kanunun geçici 5 inci maddesi çerçevesinde geçmişe yönelik harcırah ödenmesinin mümkün bulunmadığı düşünülmektedir.